Home / Gidsen
Water en chloor

Wat zit er in zwembadwater?

Door het team van Find My Swimming Pool· Bijgewerkt · 6 min lezen
Lentpark, Cologne
Lentpark, Cologne. Het binnenbad van 25m van het Lentpark in Keulen onder het glazen dak.

Zwembadwater lijkt eenvoudig, maar een openbaar zwembad is een kleine waterzuiveringsinstallatie. Een handvol chemicaliën houdt het vrij van ziektekiemen, mild voor je ogen en helder genoeg om de bodem van het diepe te zien.

Het korte antwoord

In het meeste zwembadwater zit een ontsmettingsmiddel, bijna altijd chloor, plus chemicaliën om de pH binnen de juiste grenzen te houden. Veel openbare zwembaden voegen ook een coagulant toe (vaak vlokmiddel genoemd) zodat de filters heel kleine deeltjes kunnen opvangen. Sommige voegen een buffer zoals natriumbicarbonaat toe, calcium om de tegels te beschermen, of in buitenbaden cyanuurzuur om te voorkomen dat zonlicht het chloor afbreekt. De hoeveelheden zijn klein en worden meerdere keren per dag getest.

Het ontsmettingsmiddel: chloor

De belangrijkste taak van zwembadchemicaliën is het doden van ziektekiemen die zwemmers meenemen. Bijna elk openbaar zwembad in het VK, Ierland, Australië, Canada en Europa gebruikt daarvoor chloor. Dat komt in een paar vormen:

  • Natriumhypochloriet. Een vloeistof, vergelijkbaar met sterke huishoudbleek. Gangbaar in grote openbare zwembaden, automatisch gedoseerd met pompen.
  • Calciumhypochloriet. Korrels of tabletten die in een doseerapparaat oplossen. Voegt ook een beetje calcium aan het water toe.
  • Chloor ter plekke gemaakt. Zoutwaterbaden sturen een zwakke zoutoplossing door een elektrolysecel, die een deel van het zout omzet in chloor. Onze gids over of zoutwaterbaden chloor bevatten legt dit uit.
  • Gestabiliseerd chloor. Tabletten met cyanuurzuur, vooral gebruikt in buitenbaden en zwembaden thuis.

Welke vorm er ook in gaat, in het water wordt het dezelfde actieve stof, hypochlorigzuur, die zwembadpersoneel meet als "vrij chloor". Waarom zwembaden voor chloor kiezen en niet voor andere opties, lees je in waarom er chloor in zwembaden zit. Een paar baden gebruiken in plaats daarvan broom, vooral bubbelbaden en sommige hotelzwembaden.

Helder binnenbad met zwarte baanlijnen op de bodem
Ottakringer Bad, Vienna. Helder water boven de baanmarkeringen van het binnenbad van het Ottakringer Bad in Wenen.

pH-regeling

De pH geeft aan hoe zuur of basisch het water is. Dat is om twee redenen belangrijk. Chloor werkt veel beter bij een iets lagere pH, en water dat te zuur of te basisch is, prikt in je ogen en op je huid.

In 2021 adviseerde de Britse Pool Water Treatment Advisory Group (PWTAG) een pH van 7,0 tot 7,4, bij voorkeur 7,0 tot 7,2, voor gechloreerde zwembaden (PWTAG technical note 52). Ze zegt ook dat gebonden chloor niet meer dan de helft van het vrije chloor mag zijn en nooit boven 1 mg/l mag komen (PWTAG technical note 61). De Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention (CDC) hanteren een ruimere marge van 7,0 tot 7,8.

Zwemmers, chloor en vers water duwen de pH allemaal heen en weer, dus zwembaden corrigeren die voortdurend:

  • Om de pH te verlagen: zoutzuur, natriumbisulfaat (verkocht als "droog zuur") of koolzuurgas.
  • Om de pH te verhogen: natriumcarbonaat (soda) of natriumhydroxide.

Coagulanten en vlokmiddelen

Filters, meestal grote tanks met zand, vangen vuil op, maar sommige deeltjes en ziektekiemen zijn daarvoor te klein. Een coagulant, vaak een polyaluminiumchloride, wordt in kleine hoeveelheden voor de filters gedoseerd. Het laat heel kleine deeltjes samenklonteren tot grotere die het zand kan vasthouden. Het resultaat is dat sprankelende, heldere water waarin je de afvoer in het diepe kunt zien. Coagulatie helpt filters ook om Cryptosporidium te verwijderen, een parasiet die chloor maar langzaam doodt.

Zwembadpersoneel noemt dit vaak "vlokmiddel". Strikt genomen is een vlokmiddel een ander product dat deeltjes naar de bodem laat zakken zodat ze opgezogen kunnen worden, wat vaker voorkomt in zwembaden thuis.

Helderheid is een veiligheidsregel. Badmeesters moeten de bodem van het bad kunnen zien. Wordt het water troebel, dan sluiten zwembaden het bad tot het weer helder is, omdat een zwemmer in nood op de bodem anders over het hoofd gezien kan worden.

Chemicaliën voor de waterbalans

Naast de pH houden zwembadbeheerders het water "in balans", zodat het de voegen en metalen onderdelen niet aantast en er ook geen kalkaanslag op achterlaat.

  • Natriumbicarbonaat verhoogt de totale alkaliteit, waardoor de pH stabiel blijft en niet schommelt.
  • Calciumchloride verhoogt de calciumhardheid in gebieden met zacht water, wat tegels en voegen beschermt.
  • Cyanuurzuur (stabilisator) beschermt chloor tegen zonlicht in buitenbaden. Te veel ervan vertraagt de werking van chloor, dus de waarden worden beperkt gehouden.
Buitenbad met banen onder schaduwdoeken en bomen
Ithaca Pool, Brisbane. Het verwarmde zoutwaterbuitenbad van Ithaca Pool in Brisbane.

Andere behandelingen

  • Uv en ozon. Veel moderne zwembaden sturen het water langs uv-lampen of door ozon voordat het terug het bad in gaat. Die breken chlooraminen af, de oorzaak van de "chloorlucht", en doden Cryptosporidium. Ze maken lagere chloorwaarden mogelijk, maar vervangen chloor niet. Zie zwembaden met uv en ozon.
  • Vers water. Zwembaden vervangen elke dag een deel van het water om stoffen te verdunnen die filters en chloor niet kunnen verwijderen.
  • Natriumthiosulfaat verwijdert chloor. Het wordt gebruikt om water te neutraliseren voor het testen of aflaten, niet terwijl er mensen zwemmen.

Sommige dingen zitten niet in een openbaar zwembad: er zit geen blauwe kleurstof in het water (zie waarom zwembaden blauw lijken), en geen kleurstof die plas zichtbaar maakt.

Gangbare waarden in een openbaar zwembad

MeetwaardeRichtlijnBron
Vrij chloorMeestal 1 tot 4 ppm (mg/l)CDC
Gebonden chloor (chlooraminen)Minder dan de helft van het vrije chloor, nooit boven 1 mg/lPWTAG
Gebonden chloor0,4 ppm of minder bij de meeste Amerikaanse gezondheidsdienstenCDC
pH7,0 tot 7,4, bij voorkeur 7,0 tot 7,2PWTAG (2021)
pH7,0 tot 7,8CDC

De Wereldgezondheidsorganisatie behandelt zwembadwater in haar Guidelines for Safe Recreational Water Environments, Volume 2 (2006), en nationale regels bouwen voort op richtlijnen zoals deze. De CDC adviseert ontsmettingsmiddel en pH minstens twee keer per dag te testen, en vaker als een zwembad druk is. Grote openbare zwembaden testen meestal veel vaker, en veel hebben automatische regelaars die continu meten.

Veelgestelde vragen

Zit er bleek in zwembaden?

In zekere zin. Veel zwembaden doseren natriumhypochloriet, dezelfde stof als huishoudbleek, maar in een heel klein deel van de sterkte. Bij de waarden in een zwembad ontsmet het het water zonder zwemmers te schaden.

Wat is het vlokmiddel in zwembadwater?

Openbare zwembaden gebruiken meestal een coagulant zoals polyaluminiumchloride, in kleine hoeveelheden gedoseerd voor de filters. Het laat fijne deeltjes samenklonteren, zodat de zandfilters ze kunnen opvangen.

Zitten er in zoutwaterbaden geen chemicaliën?

Jawel. Een zoutwaterbad maakt zijn eigen chloor uit het zout en heeft nog steeds pH-regeling en dezelfde chemicaliën voor de waterbalans nodig als elk ander zwembad.

Waarom gebruiken sommige zwembaden broom?

Broom houdt het beter in heet water, dus het is gangbaar in bubbelbaden en sommige spabaden. In gewone zwembaden komt het minder voor omdat het duurder is.