Home / Gidsen
Water en chloor

Bestaat er een kleurstof die plas in het zwembad laat zien?

Door het team van Find My Swimming Pool· Bijgewerkt · 5 min lezen
Parliament Hill Lido, London
Parliament Hill Lido, London. Helder blauw water in een 60 m-openluchtbad op een zonnige dag.

Generaties kinderen hebben te horen gekregen dat het zwembad een geheim middel bevat dat het water felgekleurd maakt rond iedereen die erin plast. Het is een mooi verhaal, en het heeft waarschijnlijk een paar zwembaden schoner gehouden. Waar is het niet.

Het korte antwoord

Nee. Er bestaat geen kleurstof die openbare zwembaden toevoegen om te laten zien wanneer iemand plast. De "plasverklikker" is een mythe, vaak verteld aan kinderen om ze te laten ophouden met plassen in het water. Een chemische stof die alleen rond urine van kleur verandert, meteen, in een grote, bewegende hoeveelheid gechloreerd water, en nooit reageert op zweet of iets anders, bestaat niet en zou onpraktisch zijn. Onderzoekers kunnen urine in zwembadwater meten, maar alleen door monsters in een laboratorium te testen.

Waar de mythe vandaan komt

Niemand kan het verhaal herleiden tot één bron. Ouders, zwemleraren en badmeesters vertellen het al tientallen jaren, in veel landen, en het duikt op in films en tekenfilms. Het werkt omdat kinderen het niet kunnen controleren, en het dreigement van een gekleurde wolk waar iedereen bij is, schrikt flink af.

In sommige versies heet het middel een "indicatorkleurstof" of "urinedetector", en bij zwembaden thuis zie je soms grappige bordjes die beweren dat er een wordt gebruikt. Die bordjes zijn een grap, of bluf. Vraag het een willekeurige beheerder van een zwembadinstallatie en die vertelt je dat er niets van die strekking in het doseersysteem zit.

Binnenbad met banen, een glazen wand, planten en een grote muurschildering erachter
Agrippabad, Cologne. Een sportbad onder een gebogen glazen dak, met helder, kleurloos water.

Waarom een kleurstof niet zou werken

Zelfs als zwembaden er een zouden willen, werkt de chemie niet mee.

  • Urine is niet uniek genoeg. De belangrijkste bestanddelen, zoals ureum, ammoniakverbindingen en zouten, zitten ook in zweet. Een kleurstof die daarop reageert, zou oplichten rond elke zwemmer die hard aan het werk is geweest, en rond iedereen die niet heeft gedoucht.
  • Chloor vernietigt kleurstoffen. Chloor is een sterk oxidatiemiddel. Het breekt de meeste gekleurde verbindingen af, en daarom verbleekt badkleding. Een kleurstof in het water zou snel worden afgebroken.
  • Het water beweegt en verdunt. Urine verspreidt zich binnen enkele seconden en verdunt in een watermassa van honderdduizenden liters. Een reactie zou meteen en extreem gevoelig moeten zijn om iets te laten zien.
  • Het zou voortdurend moeten worden gedoseerd. Het middel zou in het hele bad op een constant niveau moeten blijven, veilig voor huid en ogen, en het chloor niet mogen hinderen. Niets daarvan is realistisch voor een openbaar zwembad.

Zwembadwater wordt getest op vrij chloor, gebonden chloor en pH, plus regelmatige labtests op bacteriën. Niets in die controles laat zien wie er heeft geplast of wanneer.

Hoe onderzoekers urine in zwembaden wel meten

Onderzoekers hebben urine in zwembaden gemeten, alleen niet live. Een onderzoek dat in 2017 werd gepubliceerd door een team van de University of Alberta gebruikte acesulfaam-K, een kunstmatige zoetstof die in veel frisdranken en levensmiddelen zit. Het lichaam breekt het niet af, dus het komt onveranderd in de urine terecht, en chloor vernietigt het niet snel.

Het team testte water uit 31 zwembaden en hot tubs. Door de zoetstof in twee zwembaden te meten, schatten ze ongeveer 75 liter urine in een bad van ongeveer een derde van een olympisch bad, en ongeveer 30 liter in een bad dat half zo groot was (Jmaiff Blackstock e.a., 2017). Daar waren labapparatuur en zorgvuldige analyse van monsters voor nodig. Het komt het dichtst in de buurt van een plastest die bestaat, en het geeft een gemiddelde voor het hele bad, geen gekleurde wolk rond één zwemmer.

Binnenbad met rood-witte baanlijnen onder een hoog stalen dak
Tepid Baths, Auckland. Een 25 m-bad met banen onder stalen dakspanten in Auckland.

Waarom plassen in het zwembad toch een probleem is

Zonder kleurstof komt niemand erachter. Het is toch de moeite waard het niet te doen.

Urine bestaat grotendeels uit water en is bij een gezond persoon niet de belangrijkste bron van ziektekiemen in een zwembad. Het probleem is de chemie. Stikstofverbindingen in urine reageren met chloor tot chlooramines, waaronder trichloramine. Die veroorzaken de scherpe "chloorlucht", laten ogen prikken en irriteren keel en longen, vooral in binnenbaden met slechte ventilatie. Ze verbruiken ook chloor dat eigenlijk kiemen zou moeten doden.

Zwemmers zien chlooramines niet, maar ze voelen ze wel. Lees rode ogen na het zwemmen en waarom ruiken zwembaden naar chloor voor meer. Het eenvoudige advies blijft dus staan:

  • Ga naar de wc voordat je het water in gaat.
  • Kom eruit als je moet, ook midden in een training.
  • Ga regelmatig met jonge kinderen naar de wc. De CDC raadt elk uur aan.
  • Douche voor het zwemmen, want dat haalt ook zweet weg dat chlooramines vormt. Lees waarom je moet douchen voor het zwemmen.

Poepongelukjes zijn iets anders. Poep in het zwembad is een echt infectierisico, omdat het kiemen kan bevatten zoals Cryptosporidium, die chloor dagenlang overleven. Gebeurt het, meld het dan meteen bij een badmeester. Zwembaden laten het water leeg van zwemmers en behandelen het voordat er weer iemand in mag.

Zwembadwater wordt voortdurend gefilterd en gedesinfecteerd; hoe schoon is zwembadwater legt uit hoe, en wat het niet kan verwijderen.

Veelgestelde vragen

Bestaat er een middel dat plas in het zwembad laat verkleuren?

Nee. Geen enkel openbaar zwembad gebruikt het, en er bestaat geen praktische stof die in gechloreerd zwembadwater alleen op urine zou reageren. Het is een hardnekkige mythe.

Waarom zeggen mensen dat zwembaden een plaskleurstof hebben?

Vooral om kinderen te laten ophouden met plassen in het water. Het dreigement van een gekleurde wolk schrikt makkelijk af, en kinderen kunnen niet controleren of het waar is.

Hoeveel plas zit er in een openbaar zwembad?

Een Canadees onderzoek uit 2017 schatte ongeveer 75 liter urine in een bad van ongeveer een derde van een olympisch bad, met een kunstmatige zoetstof als marker. De hoeveelheid verschilt per zwembad.

Doodt chloor plas?

Urine leeft niet, dus er valt niets te doden. Chloor reageert ermee en vormt chlooramines, die de zwembadlucht veroorzaken en ogen en longen irriteren.